Smear testi ve HPV: tarama neyi kontrol eder ve ne sıklıkla
Smear testi (servikal tarama) bir kanser testi değil, rahim ağzı kanserini önlemeye yardımcı olan bir testtir. NHS'ye göre hücre örneği önce yüksek riskli HPV tipleri – bu kanserin neredeyse tüm vakalarına yol açan virüs – açısından incelenir ve yalnızca virüs bulunursa hücrelerdeki değişiklikler de kontrol edilir. İngiltere programında 25 ila 64 yaş arasındaki kadınlar her 5 yılda bir davet edilir; HPV bulunursa aralık 1 yıla kısalır.
- NHS'ye göre rahim ağzı kanseri vakalarının neredeyse tamamına yüksek riskli HPV tipleri yol açar.
- Örnek önce HPV açısından test edilir; virüs bulunmazsa başka tetkik gerekmez.
- İngiltere'de 25 ila 64 yaş arasındaki kadınlar her 5 yılda bir taramaya davet edilir.
- Testin kendisi 5 dakikadan az, tüm muayene ise yaklaşık 10 dakika sürer.
- HPV aşısı virüsün tüm tiplerini kapsamaz, bu yüzden tarama aşılı kadınlar için de gerekli kalır.
Smear testi tam olarak neyi kontrol eder?
NHS'ye göre tarama, rahim ağzının – vajina ile rahim arasındaki açıklığın – sağlığını kontrol eder. Kanser aramaz, kanseri önlemeye yardımcı olur: hücrelerde kansere dönüşmeden önce tedavi edilebilecek değişiklikler tespit edilir.
Süreç iki adımdan oluşur. Küçük bir hücre örneği önce hücrelerde değişikliğe yol açabilen belirli yüksek riskli insan papilloma virüsü (HPV) tipleri açısından incelenir. Böyle bir virüs bulunmazsa başka tetkik yapılmaz. Bulunursa aynı örnek rahim ağzı hücrelerindeki değişiklikler açısından da kontrol edilir.
HPV nedir ve nasıl bulaşır?
NHS, HPV'yi çok yaygın bir virüs grubu olarak tanımlar – çoğu insan hayatında bir tipine yakalanır. Yalnızca penetrasyonlu seksle değil, genital bölgede her türlü ten tene temasla bulaşır: vajinal, oral veya anal seks, diğer genital temaslar ve seks oyuncaklarının paylaşılması.
Çoğu durumda vücut virüsü sonuçsuz temizler, ancak bazen virüs uzun süre kalır. İşte bu kalıcı yüksek riskli tipler hücrelerde tedavi edilmezse kansere dönüşebilecek değişikliklere yol açabilir. NHS'ye göre yüksek riskli bir HPV tipi olmadan rahim ağzı kanseri çok düşük olasılıktır – geçmişte anormal hücreler olsa bile.
Tarama hangi yaşta ve ne sıklıkla yapılır?
NHS'nin tanımladığı İngiltere programında 25 ila 64 yaş arasındaki tüm kadınlar her 5 yılda bir taramaya davet edilir. NHS, rahim ağzı olan herkesin taramaya gitmesi gerektiğini vurgular.
NHS'ye göre HPV'ye karşı aşılı olsan da (aşı tüm tipleri kapsamaz), yalnızca bir partnerin olduysa, uzun süredir aynı partnerle birlikteysen ya da uzun süredir seks yapmıyorsan, lezbiyen veya biseksüelsen ya da rahim ağzının tamamen alınmadığı kısmi bir histerektomi geçirdiysen risk altında kalırsın ve taramaya gitmelisin. Hiç cinsel temasın olmadıysa riskin düşüktür, ancak NHS yine de davet edildiğinde gitmeni önerir.
Muayenede neler olur?
NHS muayeneyi adım adım anlatır. Genellikle bir kadın – hemşire veya doktor – yapar ve önce testi açıklar. Bir paravanın arkasında belden aşağısını çıkarır ve genellikle dizlerin bükülü şekilde bir muayene masasına uzanırsın. Pürüzsüz bir spekulum (genişletici) gerekirse kayganlaştırıcıyla vajinaya nazikçe yerleştirilir ve rahim ağzı görülebilsin diye açılır. Yumuşak bir fırçayla küçük bir hücre örneği alınır, ardından spekulum çıkarılır.
Testin kendisi 5 dakikadan az, tüm muayene yaklaşık 10 dakika sürer. Genellikle acıtmaz, ancak bazı kadınlar için rahatsız edici veya ağrılı olabilir. İstediğin zaman durdurulmasını, daha küçük bir spekulum, başka bir pozisyon (örneğin dizler bükülü yan yatış) isteyebilir ya da spekulumu kendin yerleştirebilirsin. Sonrasında hafif kanama normaldir ve birkaç saat içinde durmalıdır.
Sonuçlar ne anlama gelir?
NHS'ye göre dört temel seçenek vardır:
- HPV bulunmadı – rahim ağzı kanseri riski çok düşüktür; başka test gerekmez, bir sonraki davet 5 yıl sonra.
- Belirsiz (yetersiz) sonuç – 3 ay sonra testin tekrarı; bu bir şeylerin yolunda olmadığı anlamına gelmez.
- HPV bulundu, hücrelerde değişiklik yok – 1 yıl sonra yeni davet ve virüs hâlâ oradaysa bir yıl sonra bir tane daha. HPV 2 yıl kalırsa kolposkopi planlanır.
- HPV bulundu ve hücrelerde değişiklik var – kolposkopi planlanır.
Kolposkopi, rahim ağzını incelemek için taramaya benzeyen ama hastanede yapılan basit bir işlemdir. NHS, beklerken hücre değişikliklerinin kötüleşmeyeceğini belirtir. Pozitif HPV sonucu aldatma anlamına gelmez – virüs yeni bir partner olmadan vücutta yıllarca kalabilir.
Ne zaman doktora gitmelisin?
NHS'ye göre şu durumlarda doktora veya hemşireye başvur:
- taramaya gitmen gerekip gerekmediğinden emin değilsen – örneğin histerektomiden sonra veya hiç cinsel temasın olmadıysa;
- muayeneden sonra yoğun kanaman varsa veya lekelenme birkaç saat içinde durmuyorsa;
- sonuçların sana söylenen tarihten sonra gecikiyorsa – muayenehaneyi ara;
- endişe verici belirtilerin varsa – tarama davetini bekleme, doktorunla iletişime geç;
- rahim ağzı olan bir trans erkek veya non-binary bireysen ve davet almıyorsan – programa dahil edilmeyi isteyebilirsin.
Sık sorulan sorular
HPV'ye karşı aşılıyım – smear testine ihtiyacım var mı?
Evet. NHS'ye göre aşı tüm HPV tiplerine karşı korumaz, bu yüzden tarama aşılı kadınlar için de önemini korur.
HPV bulundu ama hücrelerde değişiklik yok – sırada ne var?
NHS, 1 yıl sonra yeniden davet edileceğini belirtir. Virüs 2 yıl sonra hâlâ oradaysa kolposkopi planlanır. Çoğu durumda vücut virüsü kendi kendine temizler.
Smear testi acıtır mı ve nasıl daha kolay hale getirebilirim?
NHS'ye göre genellikle acıtmaz ama rahatsız edici olabilir. Uzun bir bluz veya etekle gelmek, yanında bir refakatçi getirmek, sakin nefes almak ve daha küçük bir spekulum ya da başka bir pozisyon istemek yardımcı olur. Testi istediğin zaman durdurabilirsin.
Kaynaklar
- NHS – Why cervical screening is done – NHS tarafından son gözden geçirme: 26 Haziran 2025
- NHS – Your cervical screening results – NHS tarafından son gözden geçirme: 26 Haziran 2025
- NHS – What happens at your cervical screening appointment – NHS tarafından son gözden geçirme: 26 Haziran 2025
Belirtilen kaynaklara dayanarak kendi sözlerimizle anlatılmış bilgilendirici yazı. Doktor muayenesinin yerini tutmaz; acil durumda 112'yi ara. Bir hata fark edersen [email protected] adresine yaz.