Vajinal mantar: belirtiler, neyin tetiklediği ve ne zaman doktora
Vajinal mantar, Candida'nın neden olduğu sık görülen bir mantar enfeksiyonudur – genellikle zararsız olan ama bakteri dengesi bozulduğunda sıcak ve nemli ortamda çoğalan bir mantar. NHS'e göre tipik işaretler kokusuz, beyaz, yoğun akıntı, vulva ve vajina çevresinde kaşıntı ve yanmadır. Antifungal ilaçlarla tedavi edilir ve genellikle 7 ila 14 günde geçer; ancak ilk atakta, hamilelikte ya da yılda 4'ten fazla atakta doktora gitmelisin.
- NHS'e göre mantar, seksle tetiklenebilse de cinsel yolla bulaşan enfeksiyon olarak sınıflandırılmaz.
- Tetikleyici etkenler antibiyotikler, iyi kontrol edilmeyen diyabet, hamilelik, hormon replasman tedavisi, zayıflamış bağışıklık ve tahriş olmuş cilttir.
- Antifungal tedaviyle enfeksiyon genellikle 7 ila 14 günde geçer.
- 12 ayda 4'ten fazla atak tekrarlayan mantar sayılır ve doktor değerlendirmesi gerektirir.
- Antifungal kremler prezervatiflere ve diyaframlara zarar verebilir, bu nedenle tedavi sırasında doğum kontrolü etkili olmayabilir.
Vajinal mantarı nasıl tanırım?
NHS'e göre kadınlarda mantar genellikle şunlarla kendini gösterir:
- çoğu zaman süzme peyniri andıran ve genellikle kokmayan beyaz vajinal akıntı;
- vulva ve vajina çevresinde kaşıntı ve tahriş;
- seks sırasında ya da idrar yaparken ağrı ve yanma.
Mantar cildin başka bölgelerini de – koltuk altları, kasıklar, parmak araları – pul pul dökülen ve beyaz ya da sarı akıntısı olabilen kırmızı, kaşıntılı ya da ağrılı bir döküntü şeklinde etkileyebilir. Koyu tende döküntüyü fark etmek daha zordur. Bazı kişilerde hiç belirti olmaz.
Mantar enfeksiyonunu ne tetikler?
NHS, mantarın Candida'dan kaynaklandığını açıklıyor – normalde vücutta zarar vermeden yaşayan bir mantar. Sorun, bakteri dengesi değiştiğinde ve mantar sıcak ve nemli koşullarda çoğaldığında ortaya çıkar.
Bu, enfeksiyonun neden sıklıkla bir antibiyotik küründen sonra ya da hormonal değişim dönemlerinde ortaya çıktığını açıklıyor – yanlış bir şey yaptığın için değil, vajinadaki ortam değiştiği için. NHS'e göre onu tetikleyebilen etkenler şunlardır:
- tahriş olmuş ya da zedelenmiş cilt;
- antibiyotik kullanımı;
- iyi kontrol edilmeyen diyabet;
- zayıflamış bağışıklık sistemi – örneğin HIV ya da kemoterapide;
- hormon replasman tedavisi (HRT);
- hamilelik.
Mantar cinsel yolla bulaşır mı?
NHS'e göre mantar cinsel yolla bulaşan enfeksiyon olarak sınıflandırılmaz. Ancak seks onu tetikleyebilir ve daha nadiren seks sırasında partnere geçebilir. Partnerinin belirtileri yoksa tedaviye ihtiyacı yoktur.
Enfeksiyon rahatsızlık veriyorsa, NHS geçene kadar seksten kaçınmanı öneriyor. NHS'in uyarısını da göz önünde bulundur: antifungal kremler prezervatiflerin ve diyaframların lateksine zarar verebilir, bu nedenle tedavi sırasında doğum kontrolün güvenilir olmayabilir.
Nasıl tedavi edilir ve ne kadar sürer?
NHS'e göre genellikle antifungal bir ilaç gerekir – tablet, vajinal fitil (ovül) ya da krem. Enfeksiyon tedavinin başlangıcından itibaren 7 ila 14 gün içinde geçmelidir.
Daha önce tanı aldıysan ve belirtileri tanıyorsan, eczaneden reçetesiz antifungal ürün alabilirsin – eczacı en uygununu önerir ve birçok eczane gizli bir görüşme için ayrı bir alan sunar. NHS'in önemli bir sınırlaması: eczacı ya da doktorla konuşmadan 6 ayda iki defadan fazla antifungal ilaç kullanma. Tekrarlayan mantarda (12 ayda 4'ten fazla atak) tedavi 6 aya kadar sürebilir ve doktor adet ya da seks gibi tetikleyici etkenleri kontrol eder.
Tekrar enfeksiyon riskini nasıl azaltırım?
Mantar çoğu durumda zararsızdır, ancak geri gelebilir. NHS, bölgeyi kuru ve gereksiz tahrişten uzak tutmaya yardımcı olan basit günlük kurallar veriyor:
- etkilenen bölgeyi sabun yerine su ve emolyan (yumuşatıcı krem) ile yıka;
- yıkadıktan sonra iyice kurula;
- pamuklu iç çamaşırı giy;
- genital bölgede sabun ve duş jeli kullanma;
- vajinal duş ya da deodorant kullanma;
- dar iç çamaşırından ve külotlu çoraptan kaçın.
Ne zaman doktora başvurmalısın?
NHS'e göre şu durumlarda doktordan randevu al (acil değil):
- mantar belirtilerini ilk kez yaşıyorsan;
- 16 yaşın altında ya da 60 yaşın üzerindeysen;
- enfeksiyon 12 ayda 4'ten fazla geri geliyorsa;
- tedavi işe yaramadıysa;
- hamileysen ya da emziriyorsan;
- zayıflamış bağışıklık sistemin varsa – örneğin diyabet, HIV ya da kemoterapi nedeniyle.
Bir cinsel sağlık kliniğine de başvurabilirsin. Muayenede doktor tanıyı genellikle belirtilere göre doğrular; belirsiz ya da tekrarlayan bir durumda bölgeyi inceleyebilir ve inceleme için pamuklu çubukla akıntıdan örnek alabilir.
Sık sorulan sorular
Partnerimin de tedavi olması gerekir mi?
NHS'e göre partnerlerin belirtileri yoksa tedaviye ihtiyacı yoktur.
Reçetesiz ilaç alabilir miyim?
Evet, daha önce tanı aldıysan ve belirtileri tanıyorsan. Ancak NHS, eczacıya ya da doktora danışmadan 6 ayda iki defadan fazla antifungal ürün kullanmamanı öneriyor.
Mantarda akıntı neden kokmaz?
NHS kadınlardaki tipik akıntıyı beyaz, süzme peynire benzer ve genellikle kokusuz olarak tanımlıyor. Kötü koku, NHS'in kadınlarda değil erkeklerde sıraladığı belirtiler arasındadır – akıntın kokuyorsa ya da ne olduğundan emin değilsen muayene ol.
Kaynaklar
- NHS – Thrush in men and women – NHS tarafından son gözden geçirme: 28 Temmuz 2023
Belirtilen kaynaklara dayanarak kendi sözlerimizle anlatılmış bilgilendirici yazı. Doktor muayenesinin yerini tutmaz; acil durumda 112'yi ara. Bir hata fark edersen [email protected] adresine yaz.