Demir eksikliği anemisi: yorgunluk, yoğun adet ve tetkikler
Demir eksikliği anemisi en sık görülen anemi türüdür ve NHS'e göre çoğunlukla kan kaybı ya da hamilelik nedeniyle oluşan demir eksikliğinden kaynaklanır. Yoğun adet, kadınlarda çok sık rastlanan bir nedendir. Tanı tam kan sayımıyla konur; tedavi genellikle yaklaşık 6 ay demir tabletleriyle ve nedenin ortadan kaldırılmasıyla yapılır.
- NHS'e göre en sık belirtiler yorgunluk ve enerji eksikliği, nefes darlığı, çarpıntı, daha soluk cilt ve baş ağrısıdır.
- Yoğun adet döngüsü demir eksikliği anemisinin çok sık görülen bir nedenidir ve ilaçla tedavi edilebilir.
- Tanı, kırmızı kan hücresi sayısını kontrol eden ve diğer anemi türlerini de arayan tam kan sayımıyla (FBC) konur.
- Demir tabletleriyle tedavi genellikle yaklaşık 6 ay sürer ve doktor düzeyleri takip etmek için kan testlerini tekrarlar.
- Tedavi edilmeyen anemi bağışıklık sistemini zayıflatır ve kalp ve akciğerlerle ilgili komplikasyonlara yol açabilir.
Demir eksikliği anemisinin belirtileri nelerdir?
NHS'e göre en sık görülen işaretler yorgunluk ve düşük enerji, nefes darlığı, çarpıntı (hızlı ya da güçlü nabız hissi), her zamankinden daha soluk cilt ve baş ağrısıdır. Sorun, birçok kadının yorgunluğu yoğun günlük yaşama, strese ya da uykusuzluğa bağlaması ve demirle ilişkilendirmemesidir.
NHS'in sıraladığı daha nadir belirtiler de var: kulak çınlaması, yiyeceklerde garip tat, ciltte kaşıntı, ağrılı dil, saç dökülmesi, yiyecek olmayan şeyleri (örneğin kâğıt ya da buz) yeme isteği, yutma güçlüğü, ağız köşelerinde yaralar, kaşık biçimli tırnaklar ve huzursuz bacak sendromu.
Yoğun adet neden anemiye yol açar?
NHS'e göre demir eksikliği anemisi, çoğunlukla kan kaybı ya da hamilelik sonucu oluşan demir eksikliğinden kaynaklanır. Kadınlarda yoğun adetler çok sık görülen bir nedendir – her yoğun döngüde kan, onunla birlikte de demir kaybedilir. NHS'e göre iyi haber, yoğun adetin ilaçla tedavi edilebilmesi ve bunun aneminin nedenini de ortadan kaldırmasıdır.
Hamilelikte eksiklik çoğunlukla besinlerle yetersiz demir alımından kaynaklanır. NHS'in belirttiği diğer nedenler sindirim sisteminden kanamadır – örneğin mide ülseri, bağırsak ya da yemek borusu iltihabı, hemoroidler, ibuprofen ve aspirin gibi antienflamatuarların uzun süreli kullanımı ve daha nadiren bağırsak ya da mide kanseri. Kan kaybıyla ilişkili her durum anemiye yol açabilir.
Anemi tetkikleri neyi gösterir?
NHS'e göre doktor önce yaşam tarzını ve sağlık geçmişini sorar, ardından tam kan sayımı (FBC) ister. Bu test kırmızı kan hücresi sayısının normal olup olmadığını kontrol eder ve ön hazırlık gerektirmez. Aynı tetkik diğer anemi türlerinin – örneğin B12 vitamini ya da folat eksikliğindeki – bulunmasına da yardımcı olur.
Eksikliğin nedeni açık değilse NHS, doktorun dışkıda gizli kan testi (FIT) isteyebileceğini ya da ek tetkikler için seni bir uzmana yönlendirebileceğini belirtiyor.
Demir eksikliği anemisi nasıl tedavi edilir?
NHS'e göre tedavinin iki parçası var: nedenin ortadan kaldırılması (örneğin yoğun adetin ya da ülserin tedavisi) ve kırmızı kan hücreleri azaldığında demirin tabletlerle yerine konması. Alım genellikle yaklaşık 6 ay sürer ve doktor düzeylerin yükselip yükselmediğini kontrol etmek için sonraki aylarda kan testlerini tekrarlar.
NHS, tabletten sonra bir bardak portakal suyunun emilimi destekleyebileceğini belirtiyor. Sık görülen yan etkiler kabızlık ya da ishal, mide ağrısı, mide yanması, bulantı ve daha koyu renkli dışkıdır – yemekle ya da yemekten kısa süre sonra almak bunları azaltabilir. Yan etkiler yüzünden tabletleri kendi başına bırakma, doktorun talimatlarına uy. NHS'ten önemli bir uyarı: demir tabletleri küçük çocuklar için tehlikelidir ve aşırı doz ölümcül olabilir – onları ulaşamayacakları bir yerde sakla.
Demir eksikliğinde ne yemeli, neyi sınırlamalı?
NHS daha fazla koyu yeşil yapraklı sebze, demirle zenginleştirilmiş kahvaltılık tahıl ve ekmek, et, kuru meyve ve baklagil tüketmeni öneriyor. Aynı zamanda bazı yiyecek ve içecekler demirin emilimini engeller ve bunları sınırlamak iyidir: çay, kahve, süt ve süt ürünleri ile fitik asit içeriği yüksek yiyecekler, örneğin tam tahıllı kahvaltılık tahıllar. Besinlerle demir almakta zorlanıyorsan doktor seni bir diyetisyene yönlendirebilir.
Ne zaman doktora başvurmalısın?
NHS'e göre demir eksikliği anemisinden şüpheleniyorsan aile hekimine danışmalısın – özellikle aşağıdaki işaretlerin bir arada görülmesinde:
- yaşam düzeninle açıklanamayan sürekli yorgunluk ve enerji eksikliği;
- olağan eforda nefes darlığı ya da çarpıntı;
- her zamankinden daha soluk cilt ve sık baş ağrıları;
- yoğun adet, özellikle son zamanlarda daha yoğunlaştıysa;
- saç dökülmesi, ağrılı dil, ağız köşelerinde yaralar ya da şekli değişmiş tırnaklar;
- yukarıdaki belirtilerden biriyle birlikte hamilelik.
NHS, tedavi edilmeyen aneminin bağışıklık sistemini zayıflattığı için hastalık ve enfeksiyon riskini artırdığı, kalp ve akciğerlerle ilgili komplikasyonlara (örneğin hızlı nabız ya da kalp yetmezliği) yol açabileceği ve hamilelikte doğum öncesi ve sonrası komplikasyon riskini yükselttiği konusunda uyarıyor.
Sık sorulan sorular
Tetkik yaptırmadan kendi başıma demir alabilir miyim?
NHS tedaviyi, düşük kırmızı kan hücresini doğrulayan kan sayımından sonra ve nedenin eş zamanlı araştırılmasıyla doktor tarafından reçete edilen bir tedavi olarak tanımlıyor. Kendi kendini tedavi etmek tam da bu ikinci adımı atlar.
Demir düzeylerinin yerine gelmesi ne kadar sürer?
NHS'e göre demir tableti alımı genellikle yaklaşık 6 ay sürer ve doktor sonraki aylarda tekrarlanan kan testleriyle düzeyleri takip eder.
Demir tabletini neden çay ya da kahveyle almamalıyım?
NHS çayı, kahveyi, sütü ve süt ürünlerini demirin emilimini zorlaştıran yiyecek ve içecekler arasında sayıyor ve bunları sınırlamanı öneriyor. Tabletten sonra portakal suyu ise tersine yardımcı olabilir.
Kaynaklar
- NHS – Iron deficiency anaemia – NHS tarafından son gözden geçirme: 26 Ocak 2024
Belirtilen kaynaklara dayanarak kendi sözlerimizle anlatılmış bilgilendirici yazı. Doktor muayenesinin yerini tutmaz; acil durumda 112'yi ara. Bir hata fark edersen [email protected] adresine yaz.