PMS ve PMDD: adet öncesi ne normal, ne zaman yardım almalısın
PMS (premenstrüel sendrom), adetten önceki haftalardaki belirtilerin adıdır – ruh hali dalgalanmaları, sinirlilik, yorgunluk, şişkinlik, göğüs ağrısı, baş ağrısı. NHS'e göre çoğu kadın hayatının bir döneminde PMS yaşar ve bu normaldir. PMDD (premenstrüel disforik bozukluk) ise az sayıda kadını etkileyen çok daha ağır bir biçimdir ve şiddetli kaygı, öfke, depresyon ya da intihar düşüncelerini içerebilir. Yaşam tarzı değişiklikleri yardımcı olmuyorsa ya da belirtiler günlük yaşamını engelliyorsa, NHS doktora başvurmanı öneriyor.
- NHS'e göre PMS, kadınların adetten önceki haftalarda yaşayabileceği belirtilerdir ve çoğu kadın hayatının bir döneminde bunu yaşar.
- Belirtiler kadından kadına farklılık gösterir ve aydan aya değişebilir.
- Nedeni tam olarak açıklanamamıştır, ancak NHS bunu döngü sırasındaki hormon düzeyi değişiklikleriyle ilişkilendiriyor; bazı kadınlar bu değişikliklere daha duyarlıdır.
- PMDD, belirtilerin çok daha yoğun olduğu ve şiddetli kaygı, öfke, depresyon ya da intihar düşüncelerini içerebildiği daha ağır bir PMS biçimidir.
- NHS, en az 2 döngü boyunca belirti günlüğü tutmanı ve bunu doktora götürmeni öneriyor.
Adet öncesi hangi PMS belirtileri normaldir?
NHS'e göre en sık görülen PMS belirtileri şunlardır:
- ruh hali dalgalanmaları;
- çökkün ruh hali ya da sinirlilik;
- üzgün, kaygılı ya da duygusal hissetme;
- yorgunluk ya da uyku sorunları;
- şişkinlik ya da kramplar;
- göğüslerde hassasiyet;
- baş ağrısı;
- ciltte döküntüler ve saçta yağlanma;
- iştah değişiklikleri ya da belirli yiyeceklere istek.
NHS, belirtilerin her kadında farklı olduğunu ve aydan aya değişebileceğini vurguluyor. Bir ay „daha kötü“ olman, mutlaka bir şeyin kötüleştiği anlamına gelmez.
PMS neden ortaya çıkar?
NHS'e göre PMS'in nedeni tam olarak anlaşılmamıştır. Adet döngüsü sırasındaki hormon düzeyi değişiklikleriyle ilişkili olduğu düşünülüyor ve bazı kadınlar bu değişikliklerden diğerlerine göre daha fazla etkileniyor. Bu, bir kadının adet öncesi günleri neredeyse hiç hissetmemesini, diğerinin ise her ay şiddetle hissetmesini açıklıyor.
NHS'e göre önemli olan, PMS'in adet gören herkesi etkileyebileceği ve günlük yaşamını bozuyorsa yardım alabileceğindir. Belirtiler sık görülüyor diye her ay „dayanmak“ zorunda değilsin.
PMS'e karşı kendi başıma ne yapabilirim?
NHS önce yaşam tarzı değişikliklerini denemeni öneriyor:
- düzenli hareket;
- sağlıklı, dengeli beslenme – her 2 ila 3 saatte bir daha küçük ve daha sık öğünler yardımcı olabilir;
- yeterli uyku;
- yoga ya da meditasyonla stresi azaltma;
- ağrı için ibuprofen ya da parasetamol gibi ağrı kesiciler;
- doktora götürmek üzere en az 2 adet döngüsü boyunca belirti günlüğü.
NHS'e göre sigaradan ve aşırı alkolden kaçınmak iyidir. B6 vitamini, kalsiyum, D vitamini ve magnezyum gibi takviyeler ile akupunktur ve refleksoloji için NHS, işe yaradıklarına dair fazla kanıt olmadığını belirtiyor – ve başka ilaçlar kullanıyorsan doktora ya da eczacıya danışmanı öneriyor.
PMDD nedir ve PMS'ten nasıl ayrılır?
Premenstrüel disforik bozukluk (PMDD), NHS'e göre az sayıda kadını etkileyen daha ağır bir PMS biçimidir. Belirtiler PMS'tekilere benzer, ancak çok daha yoğundur ve günlük yaşam üzerinde çok daha büyük olumsuz etkisi olabilir.
NHS, PMDD'de baş ağrısı, eklem ve kas ağrıları, aşırı yeme ve uyku sorunlarının yanı sıra şiddetli kaygı, öfke, depresyon ya da intihar düşüncelerinin ortaya çıkabileceğini belirtiyor. Nedeni belirsiz, ancak hormonal değişikliklere yüksek duyarlılıkla ya da belirli kalıtsal genlerle ilişkilendiriliyor.
Pratik fark: PMS'te kendini kötü hissedersin ama başa çıkarsın; PMDD'de duygusal belirtiler o kadar güçlüdür ki günlük yaşamın, işin ve ilişkilerin her ay ciddi şekilde zarar görür. Belirti günlüğü, doktora tam olarak bu örüntüyü göstermene yardımcı olur.
Ne zaman doktora başvurmalısın?
NHS'e göre PMS belirtilerin varsa ve aşağıdaki durumlarda doktordan randevu almalısın:
- yaşam tarzı değişiklikleri yardımcı olmadıysa;
- belirtiler günlük yaşamını etkiliyorsa.
Acil: NHS, PMDD belirtilerin varsa ve kendini intihara eğilimli hissediyorsan, acil numarayı araman ya da acil servise gitmen gerektiğini kesin bir dille belirtiyor. Kendin araba kullanma – birinden seni götürmesini iste ya da ambulans çağır ve kullandığın ilaçları yanına al.
Doktor hangi tedaviyi önerebilir?
NHS'e göre doktor, yaşam tarzı değişikliklerinin yanı sıra kombine doğum kontrol hapı gibi hormonal bir ilaç, bilişsel davranışçı terapi (BDT) ya da antidepresanlar önerebilir.
Belirtiler bundan sonra da devam ederse, bir uzmana – jinekolog, psikiyatrist ya da danışman – yönlendirilebilirsin. Bu „abarttığının“ bir işareti değil, NHS'e göre standart bir sonraki adımdır.
Sık sorulan sorular
Doktora gitmeden önce ne kadar süre belirti günlüğü tutmalıyım?
NHS, belirtilerini en az 2 adet döngüsü boyunca kaydetmeni ve günlüğü muayeneye götürmeni öneriyor – böylece doktor şikâyetlerin döngüyü izleyip izlemediğini görür.
Vitaminler ve takviyeler PMS'e yardımcı olur mu?
NHS'e göre B6 vitamini, kalsiyum, D vitamini ve magnezyum gibi takviyelerin işe yaradığına dair fazla kanıt yok. Başka ilaçlar kullanıyorsan önce doktora ya da eczacıya sor.
PMDD bir ruhsal hastalık mı yoksa jinekolojik bir sorun mu?
NHS bunu şiddetli duygusal belirtileri olan ağır bir PMS biçimi olarak tanımlıyor ve gerekirse jinekolog, psikiyatrist ya da danışmana yönlendirilebileceğini belirtiyor – yani çoğu zaman her iki taraftan da ele alınır.
Kaynaklar
- NHS – PMS (premenstrual syndrome) – NHS tarafından son gözden geçirme: 18 Haziran 2024
Belirtilen kaynaklara dayanarak kendi sözlerimizle anlatılmış bilgilendirici yazı. Doktor muayenesinin yerini tutmaz; acil durumda 112'yi ara. Bir hata fark edersen [email protected] adresine yaz.