Endometriozis: neden geç fark edilir ve belirtileri nelerdir
Endometriozis, rahim iç zarına benzer hücrelerin vücudun başka yerlerinde – en sık yumurtalıklar, tüpler ve pelvik zar çevresinde – büyüdüğü bir durumdur. NHS'ye göre belirtiler adenomiyozis, miyom, pelvik inflamatuar hastalık ve irritabl bağırsak sendromuna benzediği ve çoğu zaman birkaç tetkik gerektiği için teşhis uzun sürebilir. Temel belirtiler günlük hayatını engelleyen şiddetli adet ağrısı, yoğun kanama, pelvik ağrı, seks, idrar yapma veya büyük tuvalet sırasında ağrı ve şiddetli yorgunluktur.
- NHS'ye göre endometriozis, rahim iç zarına benzer hücrelerin rahim dışında – yumurtalıklar, tüpler, pelvik zar çevresinde, bazen mesane ve bağırsaklarda, nadiren pelvis dışında – büyüdüğü bir durumdur.
- Belirtiler, odaklar parçalanıp kanadığında ancak kan vücuttan çıkamadığında ortaya çıkar.
- Belirtiler adenomiyozis, miyom, pelvik inflamatuar hastalık ve irritabl bağırsak sendromuna benzediği için teşhis uzun sürer.
- NHS'ye göre endometriozisi doğrulayabilen tek tetkik laparoskopidir – karındaki küçük bir kesiden kamera ile bakılması.
- Onu tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur, ancak ağrı kesiciler, hormonal tedaviler ve ameliyat belirtileri kontrol altına alabilir.
Endometriozis nedir ve nerede ortaya çıkar?
NHS'ye göre endometriozis, rahim iç zarına benzer hücrelerin vücudun başka bölgelerinde büyüdüğü bir durumdur. En sık rahim çevresinde – yumurtalıklarda, tüplerde ve pelvik zarda görülür. Bazen mesaneyi ve bağırsakları, nadir durumlarda ise pelvis dışındaki yerleri, örneğin göğüs kafesini etkiler.
Belirtiler, bu odaklar rahim iç zarı gibi parçalanıp kanadığı ancak kanın çıkacak yeri olmadığı için ortaya çıkar. NHS, durumun günlük hayatı ciddi biçimde etkileyebileceğini ancak yardımcı olan tedaviler olduğunu belirtir.
Endometriozisin belirtileri nelerdir?
NHS belirtileri adet sırasında olanlar ve her zaman ortaya çıkabilenler olarak ikiye ayırır.
Adet sırasında:
- olağan işlerini yapmanı engelleyen şiddetli ağrı;
- yoğun kanama – her 1 ila 2 saatte bir ped veya tampon değiştirme ya da kıyafetlere sızan kan.
Her zaman:
- alt karın ve sırtta (pelvik bölge) ağrı;
- idrar yapma veya büyük tuvalet sırasında ağrı;
- seks sırasında veya sonrasında ağrı;
- şiddetli yorgunluk;
- başka yerlerde, örneğin göğüs kafesinde ağrı veya kanama; bu nefes darlığına ve kan tükürmeye yol açabilir.
NHS'ye göre endometriozis hamile kalmada zorluğa, ayrıca çökkün ruh haline veya kaygıya da yol açabilir.
Endometriozis neden bu kadar geç fark edilir?
NHS, teşhisin uzun zaman alabileceğini ve birkaç farklı tetkik gerekebileceğini doğrudan belirtir. Temel neden, belirtilerin başka durumlardakilere – adenomiyozis, miyom, pelvik inflamatuar hastalık ve irritabl bağırsak sendromu – benzemesidir.
Bir etken daha var: şiddetli adet ağrısı, özellikle yıllardır varsa, kolayca „normal“ kabul edilir. NHS'ye göre fark, ağrının olağan işlerini yapmanı engelleyip engellemediğidir – bu normal bir adet değildir ve sabretmek için değil, danışmak için bir nedendir.
Teşhis nasıl konur?
NHS'ye göre ilk muayenede doktor belirtilerini ve yakın akrabalarında endometriozis olup olmadığını soracaktır. Karnını ve pelvisini kontrol etmek için vajinal muayene dahil fizik muayene yapabilir ve kan tetkikleri isteyebilir. Belirtilerin hakkında ne kadar çok ayrıntı verirsen o kadar iyi.
Şüphe varsa doktor seni ek tetkikler için bir jinekoloğa yönlendirebilir ya da rahatlama için ilaç önerebilir. NHS'ye göre tetkikler ultrason (karından veya vajinal), manyetik rezonans (MR) ve laparoskopidir – karındaki küçük bir kesiden kamera sokulan bir işlem. Laparoskopi, endometriozisi doğrulayabilen tetkiktir ve bazen odaklar bu işlem sırasında alınır.
Ne zaman doktora gitmelisin?
NHS'ye göre şu durumlarda doktor randevusu almalısın:
- endometriozisin olabileceğini düşünüyorsan;
- belirtiler günlük hayatını, işini veya ilişkilerini etkiliyorsa;
- aile hekiminden tedavi aldın ama belirtiler düzelmedi veya kötüleştiyse.
Hangi tedaviler var?
NHS'ye göre şimdilik endometriozisi ortadan kaldıran bir tedavi yoktur, ancak belirtiler kontrol altına alınabilir. Genellikle önce ilaçlar denenir – parasetamol ve ibuprofen gibi ağrı kesiciler ile kombine doğum kontrol hapı veya hormon seviyelerini değiştiren diğer ilaçlar gibi hormonal tedaviler. Hormonal tedaviler hamile kalmaya çalışan kadınlara verilmez.
Diğer yöntemler yardımcı olmuyorsa, endometriozis yaygınsa veya çocuk sahibi olma olasılığını etkiliyorsa ameliyat önerilebilir – odakların veya yumurtalık kistlerinin alınması, daha ağır durumlarda ise rahmin, yumurtalıkların ya da mesane veya bağırsağın bir kısmının alınması. NHS, tedavi başarısız olursa veya belirtiler çok ağırsa özel bir endometriozis servisine, gerekirse bir üreme uzmanına veya ruh sağlığı desteğine yönlendirilebileceğini belirtir. Belirtiler genellikle menopozdan sonra durur, ancak bazen sonrasında da devam edebilir.
Sık sorulan sorular
Ultrason endometriozisi dışlayabilir mi?
NHS'ye göre ultrason tetkiklerden biridir, ancak teşhisi yalnızca laparoskopi doğrulayabilir. Normal bir ultrason endometriozisin olmadığı anlamına gelmez.
Endometriozis kalıtsal mı?
NHS nedeninin bilinmediğini belirtir, ancak doktor yakın akrabalarında endometriozis olup olmadığını soracaktır – aile öyküsü değerlendirmenin bir parçasıdır.
Endometriozisim varsa hamile kalabilir miyim?
NHS'ye göre endometriozis hamile kalmayı zorlaştırabilir, ancak seçenekler vardır – doğurganlığı etkiliyorsa ameliyat ve bir üreme uzmanına yönlendirme.
Kaynaklar
- NHS – Endometriosis – NHS tarafından son gözden geçirme: 27 Ağustos 2024
Belirtilen kaynaklara dayanarak kendi sözlerimizle anlatılmış bilgilendirici yazı. Doktor muayenesinin yerini tutmaz; acil durumda 112'yi ara. Bir hata fark edersen [email protected] adresine yaz.